Διαμόρφωση της Άνω Κοιλάδας. Η κοιλάδα με τις Πεταλούδες

 

Διαμόρφωση της  Άνω  Κοιλάδας. Η κοιλάδα με τις Πεταλούδες

Ουσιαστικά, μέσα στην Άνω Κοιλάδα, μέχρι το 1930, δεν είχαν αρχίσει έργα από τους Ιταλούς. Μέχρι τότε, η Κοιλάδα του “Πελεκάνου” ήταν περίπου σαν ένα “παρθένο Δάσος”. Ο αμαξιτός δρόμος από τη διασταύρωση της Δαματριάς, έφτανε μέχρι εκεί που σχηματίστηκε η σημερινή “πλατεία στάθμευσης των λεωφορείων”. Τις δύο Κοιλάδες του “Πελεκάνου”, την προς τα αριστερά μας, ανεβαίνοντας προς Καλόπετρα και Ψίνθο, και την χαμηλότερη, προς τα δεξιά μας, τις ένωνε ένα ποταμάκι νερού που κατέβαινε από την επάνω, στην κάτω Κοιλάδα. Ακριβώς σ’ αυτό το σημείο, οι Ιταλοί κατασκεύασαν μια ξύλινη γέφυρα για να είναι πιο γραφική και να ταιριάζει περισσότερο με το περιβάλλον. Εκεί που τελειώνει η γέφυρα και αρχίζει ο δρόμος να στρίβει προς τα δεξιά, αφού προς τα αριστερά υπάρχει “γκρεμός”, τοποθέτησαν στο Κάτω μέρος σωλήνα μέσα από ταν οποίον περνούσε το νερό για τον υδραύλακα προς ταν νερόμυλο που προαναφέραμε. Τότε, στα 1930 δηλ. άρχισε ουσιαστικά να διαμορφώνεται η Κοιλάδα και να γίνεται επισκέψιμη.

Ο Διευθυντής της Κοιλάδας, ο Τρεντής Ιωσήφ, είχε μόνιμο συνεργείο, αποτελούμενο από 2 κτίστες και από 8-10 εργάτες. Κτίστες ήταν ο θολοενός Κωνσταντίνος Κάλλας και ο καστελλοριζιός Θανάσης Χαστάς. Αυτός έμεινε στο θολό με την οικογένεια του και διατηρούσε ένα μικρό μπακάλικο. Όταν χρειαζόταν επιπλέον κτίστη, ερχόταν από την Σορωνή και ο Δημήτρης Καλιουδάκης ή “Μπιστός” όπως ήταν το παρατσούκλι του. Αυτό το συνεργείο των κτιστών, κατά μήκος της Κοιλάδας άρχισε να κατασκευάζει ένα μονοπάτι, με πέτρες από τη μία και την άλλη πλευρά και με χώμα πατημένο ανάμεσα. Τσιμέντο χρησιμοποιούσαν μόνο για να ενώσουν τις πέτρες. Το μονοπάτι αυτό, ακολουθούσε τη φυσική κλίση του εδάφους από κάτω προς τα επάνω ή από την εμπρός περιοχή της Κοιλάδας, προς τα εσωτερικά της. Σε κάποιο σημείο το μονοπάτι δεν μπορούσε να προχωρήσει προς τα εμπρός και πάνω, γιατί διακοπτόταν από ένα βράχο με πέτρωμα “ψαμμίτη” (άμμου) ύψους 14-15 περίπου μέτρων. Αφού σταμάτησαν μπροστά σε αυτό το φυσικό εμπόδιο, σκέφτηκαν αρκετά, και  βρήκαν τον τρόπο να παρακάμψουν το εμπόδιο και να συνεχίσουν. Τοποθέτησαν σιδηρά υποστυλώματα με ξύλινα σκαλοπάτια.

Και με τη σκάλα αυτή μπορούσε κανείς να φτάσει στο σημείο όπου το μονοπάτι μπορούσε να συνεχισθεί κανονικά και πιο πέρα από τον βράχο. Το μονοπάτι αυτό που συνεχίστηκε με αυτόν τον τρόπο κατέληγε μέχρι το σημείο της κοιλάδας που βρίσκεται το πλάτωμα που βλέπουμε όταν είμαστε πάνω στον περίβολο της αυλής της “Παναγιάς Καλόπετρας”. Από εκεί πάνω, η θέα είναι εξαιρετική και την απολαμβάνουν μέχρι σήμερα όλοι, όσοι αποφασίσουν να διασχίσουν την κοιλάδα και να φθάσουν μέχρι εκεί. Πάντως, κάθε καλοκαίρι, είναι πολλοί οι επισκέπτες της Κοιλάδας που προτιμούν να την απολαύσουν κάνοντας αυτή την κουραστική μεν, υγιεινή δε, διαδρομή, από την αρχή της Κοιλάδας μέχρι πάνω και μέχρι το Μοναστήρι της Μεγαλόχαρης Παναγιάς. Πολλοί επίσης, συνηθίζουν να κάνουν με τον ίδιο τρόπο και τον δρόμο της επιστροφής μέχρι το σημείο που συνήθως αφήνουν τα αυτοκίνητα τους.

Στην επάνω Κοιλάδα υπήρχε, και υπάρχει, ένας μικρός καταρράκτης. Εκεί διαμορφώθηκε άλλη μία λίμνη (δεξαμενή) με βάθος 2μ. περίπου, και διατηρείται μέχρι σήμερα. ‘Οπου το έδαφος το επέτρεπε τοποθετήθηκαν ξύλινα καναπεδάκια που πρόσφεραν και προσφέρουν, όσα εξακολουθούν να υπάρχουν, ιδιαίτερη αναψυχή στους επισκέπτες του εσωτερικού της Κοιλάδας.

Στη δεξαμενή της άνω Κοιλάδας που αναφέραμε παραπάνω, οι Ιταλοί έβαλαν 5 μεγάλα ψάρια “κεφάλους” του γλυκού νερού, που τα μετέφεραν από το “Ταλιάνι” της Τουρκίας. Παλιότερα, οι Τούρκοι ψαράδες της Ρόδου συνήθιζαν να φέρνουν και να πουλάνε παρόμοια ψάρια και στα χωριά μας, και να τα διαλαλούν φωνάζοντας "ψάρια-ψάρια του ταλιανιού".

Για την φροντίδα της κοιλάδας υπήρχε συνεργείο που φρόντιζε , την συντήρηση και την επισκευή των μονοπατιών, σε καθημερινή βάση σκούπιζε και καθάριζε όλα τα μονοπάτια από τα ξερά φύλλα και τα άλλα σκουπίδια. Στο αναφερόμενο συνεργείο δούλευαν και αρκετοί Θολοενοί, όπως ο Γιώργος Ατσίδης, ο Δημοσθένης Καρίκης, ο Αντώνης Κων. Κάλλας (το Καλλί, όπως τον λέγαμε στο χωριό), ο Ελευθέριος Γιανναράς, που ήταν μαθητευόμενος κτίστης, Συμιακός, αλλά παντρεμένος στο Θολό και κάτοικος Θολού και από την τότε Βιλλανόβα, σημερινό Παραδείσι, ο Μανώλης Σπάρταλης. Μετά την αποδυνάμωση της εταιρείας επί De Vecci με την μη χορήγηση δανείων , ο διευθυντής της κοιλάδας δεν μπορούσε να έχει εργάτες στη διάθεσή του για την συντήρηση της και η κοιλάδα έμεινε κυριολεκτικά στο έλεος του Θεού. Το χειρότερο για την κοιλάδα συνέβη το 1943 που ξέσπασε πυρκαγιά στη πάνω από την κυρίως κοιλάδα, στην περιοχή της Ψίνθου ,με αποτέλεσμα τον χειμώνα εκείνης της χρονιάς τα ορμητικά νερά να φέρουν πολλές πέτρες, χαλίκια χώματα και άλλα υλικά με τα οποία γέμισαν οι δεξαμενές.

Οι Ιταλοί την Κοιλάδα δεν την εκμεταλλεύτηκαν τόσο για τις "Πεταλούδες" της, όσο για τα νερά της. Μάλιστα της έδωσαν το όνομα “RIO ΡΕLΕKΑΝΟ” που “RΙΟ” σημαίνει χαράδρα, στην Ιταλική γλώσσα που πρόσθεσαν στο Ελληνικό τοπωνύμιο “Πελεκάνος” που προϋπήρχε.

Υπήρξαν ορισμένοι που ανέφεραν, χωρίς επιχειρήματα και αποδείξεις, ότι δήθεν, τις Πεταλούδες τις μετέφεραν εδώ οι Ιταλοί. Πότε και από πού; Αυτό είναι αναληθές. Οι Πεταλούδες προϋπήρχαν των Ιταλών, άγνωστο από πότε. Μία μαρτυρία για την ύπαρξη της “Πεταλούδας”, έστω και άγραφη, την είχαμε στο χωριό μας Θολό, από ένα παλιό συγχωριανό μας, τον Αντώνιο Στέργου, τον “Ντώναγα”, που είχε γεννηθεί στα 1874, και πέθανε σε βαθιά γηρατειά. Ανάμεσα στις Ιστορίες που συνήθιζε να διηγείται τα βράδια στο καφενείο, είναι η παρακάτω:

Όταν ήταν ακόμη οι Τούρκοι στο νησί μας, δηλ. πριν από το 1912, πήγε στον “Καλαμώνα” που είχε δουλειά με κάποιο Τούρκο, κάτοικο του Καλαμώνα. Εκεί σε κάποια στιγμή, του ξέφυγε το μουλάρι του και άρχισε να το ψάχνει. Είχε την εντύπωση πως μπήκε μέσα στην Κοιλάδα, στον “Πελεκάνο”. Όταν προσπάθησε να μπει στην κοιλάδα να ψάξει για το μουλάρι του, δεν κατάφερε να προχωρήσει πολύ, γιατί η βλάστηση ήταν πυκνή και η κοιλάδα αδιάβατη. Έτσι, αναγκάστηκε να γυρίσει πίσω και να πάει προς την “Καλόπετρα” με τα πόδια, ακολουθώντας το μονοπάτι που υπήρχε εξωτερικά από την Κοιλάδα, και το οποίο οδηγούσε προς “Καλόπετρα” και Ψίνθο, από την περιοχή που το τοπωνύμιο της περιοχής μέχρι σήμερα είναι “Μαλά” . Πρόσθεσε ότι στην λίγη απόσταση που κατάφερε να διασχίσει μέσα στην Κοιλάδα του Πελεκάνου, εντύπωση του έκαναν κάτι “κόκκινες” πεταλούδες που πετούσαν γύρω του, καθώς διέσχιζε το μικρό διάστημα της Κοιλάδας που ήταν βατό και στη συνέχεια, παρατήρησε ότι αυτές πήγαιναν και κάθιζαν πάνω στους κορμούς των δέντρων.”

Αυτή η μαρτυρία, ενός αξιοσέβαστου συγχωριανού μας, όσο κι αν δεν είναι επίσημη και τεκμηριωμένη, καταρρίπτει τα λεγόμενα, από μερικούς, ότι δήθεν, οι Ιταλοί μας έφεραν τις Πεταλούδες. Και ρωτάμε: “ Γιατί δεν δημιούργησαν Και στην Ιταλία, με τόσες δυνατότητες που είχαν και με τα τόσα αξιοθέατα που διαθέτουν, και ένα δάσος με Πεταλούδες, όπως της Ρόδου ;Και κάτι άλλο: “Τα χρόνια που εμείς δουλεύαμε μέσα στην Κοιλάδα, αμέσως μετά το 1927, μετά την εγκατάσταση δηλ. των Ιταλών στον Καλαμώνα, βλέπαμε κατά τους καλοκαιρινούς μήνες να πετάνε μέσα στην Κοιλάδα αυτές οι Πεταλούδες, και το θεωρούσαμε πολύ φυσικό τοπικό φαινόμενο, και κανένας Ιταλός τότε δεν μιλούσε για τις Πεταλούδες καυχούμενος ότι τις “κουβάλησαν” από την Ιταλία;”

Και μία άλλη μαρτυρία:

Γύρω στα 1939, βρέθηκα στο μοναστήρι της Καλόπετρας, πάνω από την Κοιλάδα του Πελεκάνου. Εκεί που καθόμασταν στο πεζούλι της αυλής, μαζί με τον Θείο μου, (ο οποίος μαζί με την γυναίκα του φρόντιζαν το Μοναστήρι), ήλθε ένας ξένος περιηγητής, “Τουρίστας”,

Μας είπε ότι πέρασε και από την Κοιλάδα και είδε τις “Πεταλούδες”, και ήταν πολύ εντυπωσιασμένος, γιατί παρόλο που είχε γυρίσει όλη την Ευρώπη, κατά τα λεγόμενα του, τέτοιο “πολυειδές" δάσος δεν είχε ξαναδεί, ούτε παρόμοιες Πεταλούδες.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: «Η Κοιλάδα του Πελεκάνου ή Η Κοιλάδα με τις Πεταλούδες στον Καλαμώνα, Θεολόγου ,Ρόδου» Βασίλειος Ν. Παπανικολάου