Η εκπαίδευση στο Θολό μετά το 1920, ενώ η κατοικία του Αγά, γίνεται δημοτικό σχολείο

Η εκπαίδευση στο Θολό μετά το 1920, ενώ η κατοικία του Αγά, γίνεται δημοτικό σχολείο.

Η κατοικία του Αγά ήταν διώροφη και ο επάνω όροφος το "ανώγι" χρησιμοποιήθηκε για δημοτικό σχολείο.

Η εκπαίδευση στη Ρόδο, όπως και στα υπόλοιπα Δωδεκάνησα σε πόλεις και χωριά, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας αλλά και στα πρώτα χρόνια της Ιταλοκρατίας γινόταν με ευθύνη της εκκλησίας. Η εκκλησιαστική επιτροπή κάθε χωριού ή κάθε ενορίας έβρισκε τους δασκάλους, συμφωνούσε το μισθό που θα έδινε και η Ιερά Μητρόπολις Ρόδου ενέκρινε πάντα τις προσλήψεις των δασκάλων που έκαναν οι εκκλησιαστικές επιτροπές.Συνήθως το σχολείο του χωριού μας είχε δύο δασκάλους ένα δάσκαλο για τις μεγάλες τάξεις και μία δασκάλα για τις μικρές. Τους δάσκαλους εκτός από τον μισθό είχαν υποχρέωση για την εξασφάλιση του ψωμιού της σχολικής χρονιάς. Κάθε Σάββατο ο δάσκαλος όριζε πόσοι μαθητές έπρεπε την Δευτέρα πρωί να φέρουν ψωμί για όλη την εβδομάδα και για τους δύο δασκάλους.

Για το Θολό το σχολικό έτος 1914-1915, διορίζεται ο κ. Κωσταντίνος Διακοσάββας και για το σχολικό έτος 1915-1916 διορίζεται ο κ. Χατζηκυριαζής Εμμανουήλ από την Σορωνή. Ενώ από το 1917 και μέχρι το τέλος σχολικού έτους 1922-1923 δάσκαλος ήταν ο κ. Γεώργιος Μυριαλλάκης από τον Έμπωνα, ο οποίος αφού παντρεύτηκε την Θολοενή Βαρβάρα Στέργου Σταμάτη το 1919, εγκαταστάθηκε στο Θολό και έτσι το χωριό είχε μόνιμο δάσκαλο, πράγμα που ήταν καλό για τα παιδιά. Τα σχολικά έτη 1923-1924 και 1924-1925,ο Γεώργιος Μυριαλλάκης συμφώνησε με την εκκλησιαστική επιτροπή του Αγίου Λουκά Σορωνής να διδάξει εκεί και οι θολοενοί βρίσκουν και συμφωνούν με ένα νεαρό Σαλακενό που είχε τελειώσει το γυμνάσιο και για οικονομικούς λόγους δεν μπορούσε να πάει να σπουδάσει αμέσως στη Αθήνα στο Πανεπιστήμιο αλλά είχε πάρει την απόφαση να δουλέψει πρώτα 1-2 χρόνια και μετά να συνεχίσει τις σπουδές. Ο νεαρός λεγόταν Χριστόδουλος Παπαχριστοδούλου και πρόκειται για τον μεγάλο μας δάσκαλο, το σοφό ιστορικό και γλωσσολόγο που ο Θολός είχε την τύχη να τον έχει δάσκαλο των παιδιών του έστω και για μικρό χρονικό διάστημα. Για τις σχολικές χρονιές 1923-1924 και 1924-1925 εκτός από τον Παπαχριστοδούλου, οι θολοενοί είχαν για δασκάλα την κ.Καραβόλια Μαρία από το Παραδείσι.

Στα 1925 ο δάσκαλος κ.Μυριαλλάκης Γεώργιος που δίδασκε στη Σορωνή επανήλθε στο Θολό και συνέχισε να διδάσκει μέχρι το 1933.Στα 1934 αποφάσισε να διδάξει στο χωριό του τον Έμπωνα και στο χωριό προσλαμβάνεται από την εκκλησιαστική επιτροπή ο Αφαντενός δάσκαλος κ.Καραγιάννης Αντώνης που είχε παντρευτεί την Θολοενή Παπανικολάου Δέσποινα μαία στο επάγγελμα.Το 1938 ο Καραγιάννης παύεται από την θέση του δάσκαλου. Η απόφαση της παύσης αφορούσε και άλλους 6 δασκάλους, ανάμεσα τους η κ. Σταμπολή Μαρία (Μαριγούλα) η οποία μετά την απελευθέρωση γίνεται δασκάλα στο Θολό. Η αιτιολογία της παύσης όλων ήταν η ίδια: η μη συμμόρφωση στις διαταγές των κατακτητών, και η άρνηση διαπαιδαγώγησης των μαθητών τους, σύμφωνα με το πρόγραμμα εξιταλισμού κατά τον De Vecchi.Ημερομηνία απόδοσης εγγράφου και παύσης ήταν την 1/5/1938.

Στη θέση του Καραγιάννη στο δημοτικό σχολείο του Θολού διορίστηκε ξανά ο κ.Γεώργιος Μυριαλλάκης.Την ίδια εποχή στο δημοτικό σχολείο Θολού υπηρετούσε η νεαρή δασκάλα κ.Μαλτέζου Αναστασία.

Όταν τελικά οι Ιταλοί έκλεισαν τα δημοτικά σχολεία , έκαναν επίταξη το σχολικό κτίριο και έμεναν σε αυτό οι Ιταλοί υπαξιωματικοί του στρατιωτικού αποσπάσματος του Θολού.

Για την στέγαση του ιταλικού σχολείου έκαναν επίταξη πριν κατοικηθεί το σπίτι που ετοίμαζε για προίκα της, η Διακονικόλα Αννούλα μετέπειτα σύζυγος του Ελευθερίου Γιανναρά. Ήταν η εποχή που οι Ιταλοί με διάφορα μέσα προσπαθούσαν να εξιταλίσουν τον πληθυσμό και ένα από τα μέσα ήταν να κρατούν τα μικρά παιδιά όσο το δυνατόν περισσότερο υπό παρακολούθηση και με διάφορους τρόπους προπαγάνδας επιχειρούσαν να αλλάξουν τα φρονήματα τους. Ενας τρόπος ήταν τα μαθητικά συσσίτια που πρόσφεραν στα παιδιά. Και σ'αυτό το σχολείο στη κουζίνα μαγείρευαν το σχολικό συσσίτιο. Με μαγείρισσα την Μαρούλλη Διακονικόλα-Γιαβάση , που όπως θυμούνται τα παιδιά της εποχής εκείνης, ηλικιωμένοι πια σήμερα, ήταν και πολύ καλή μαγείρισσα και μια στοργική μητέρα για όλα τα παιδιά.

Στο μεταξύ το διώροφο πρώην σχολείο φαίνεται έπαθε ζημιά και λίγο πριν την απελευθέρωση κατεδαφίστηκε ο πάνω όροφος. Ενώ στο ισόγειο ακόμα και μετά την απελευθέρωση συνέχισε να στεγάζεται το δημοτικό σχολείο του χωριού μέχρι να χτιστεί το καινούργιο στη θέση που βρίσκεται σήμερα το πνευματικό κέντρο.

Η εκκλησιαστική επιτροπή επισκεύασε εκτός από το σχολείο και τα υπόλοιπα κτίσματα της "οικίας της επαύλεως"του Αγά. Φρόντισε να υπάρχουν 1-2 δωμάτια τα οποία παραχωρούσε με πολύ χαμηλό ενοίκιο να μένουν οικογένειες που είχαν ανάγκη και η δασκάλα του χωριού που συνήθως ήταν ξένη. Μια άλλη δασκάλα που επίσης έμενε αρκετά χρόνια αργότερα ήταν η Πάχου Σεβαστή από την Σύμη με συντροφιά την αδερφή της.